माता ते माऊली… जन्म नव्हे, सर्वसमावेशकतेचा प्रवास

*मातृदिनाच्या सर्व मातांना मनःपूर्वक शुभेच्छा…! 🌸*

जन्म देणाऱ्या मातांना…

संस्कार देणाऱ्या मातांना…

स्वतः झिजून दुसऱ्यांना फुलवणाऱ्या मातांना…

आणि “सर्व माझेच आहेत” या भावनेने जगणाऱ्या प्रत्येक माऊलीला विनम्र प्रणाम.

आई म्हणजे फक्त जन्म देणारी व्यक्ती नाही.

आई म्हणजे जी दुसऱ्याला स्वतःचा भाग मानते.

म्हणूनच मातृत्वाचा खरा सौंदर्यबिंदू जन्म देण्यात नाही;

तो सामावून घेण्यात आहे.

आई आपल्या लेकराकडे “वेगळा जीव” म्हणून पाहत नाही.

तिच्यासाठी लेकराचं दुःख म्हणजे स्वतःचं दुःख,

लेकराचा आनंद म्हणजे स्वतःचा आनंद.

हीच ती सर्वसमावेशकता —

जी मातृत्वाला पवित्र करते.

आपली भारतीय संस्कृती म्हणूनच “आई” या शब्दाला फार मोठी उंची देते.

आपण पृथ्वीला भूमाता म्हणतो,

नदीला लोकमाता म्हणतो,

देशाला भारतमाता म्हणतो.

कारण त्या भेद न करता सर्वांना धारण करतात, पोसतात, जगवतात.

देवीला आपण जगन्माता आणि जगतशक्ती म्हणतो.

कारण संपूर्ण सृष्टीला धारण करणारी शक्ती म्हणजेच मातृत्व.

जिथे करुणा आहे, स्वीकार आहे, सर्वसमावेशक प्रेम आहे,

तिथे देवी प्रकट होते.

याच भावनेचा अत्यंत कोमल आविष्कार म्हणजे “माऊली”.

“माता” या शब्दात आदर आहे;

पण “माऊली” या शब्दात ओलावा आहे.

माता जीवन देते,

माऊली मन घडवते.

म्हणून आपण संत Sant Dnyaneshwar यांना ज्ञानेश्वर माऊली म्हणतो.

त्यांनी फक्त ज्ञान दिलं नाही;

त्यांनी संपूर्ण समाजाला आपल्या हृदयात सामावून घेतलं.

ज्ञानेश्वर माऊली म्हणतात —

*विश्वचि माझे घर.*

आणि सद्गुरू श्री वामनराव पै म्हणतात —

*हे जग सुखी व्हावे.*

या दोन वाक्यांमध्ये संपूर्ण भारतीय संस्कृतीचा आत्मा सामावलेला आहे.

एका बाजूला संपूर्ण विश्वाशी एकात्मतेची अनुभूती,

आणि दुसऱ्या बाजूला संपूर्ण जगाच्या सुखाची प्रार्थना.

वारकरी संप्रदायात एकमेकांना *माऊली* म्हणून हाक मारली जाते.

कारण तिथे समोरचा माणूस परका नसतो.

तो विठ्ठलाचा अंश असतो.

तो “माझाच” असतो.

सद्गुरूंनाही आपण *माऊली* म्हणतो.

कारण खरे सद्गुरू केवळ उपदेश करत नाहीत,

ते माणसाला समजून घेतात, घडवतात, पडल्यावर उचलतात, आणि जगायला शिकवतात.

आज जगात बुद्धिमत्ता खूप वाढली,

तंत्रज्ञान खूप वाढलं,

पण *माऊलीपण* कमी झालं.

म्हणूनच प्रगती असूनही अस्वस्थता वाढली.

कारण संघर्ष ज्ञानाच्या अभावामुळेच होत नाहीत;

ते समावेशकतेच्या अभावामुळेही होतात.

नाती प्रेमाअभावी तुटत नाहीत;

ती “फक्त मी आणि माझं” या संकुचित भावनेमुळे तुटतात.

*आज जगाला अधिक माहितीची गरज नाही;*

*जगाला अधिक माऊलींची गरज आहे.*

अशा माऊलींची —

ज्या जोडतील,

समजून घेतील,

आधार देतील,

आणि “विश्वचि माझे घर” ही भावना जगतील आणि जागवतील.

मातृदिनाच्या निमित्ताने जन्मदात्री आईला नमस्कार करूया.

पण त्याचबरोबर भूमातेला, जगन्मातेला, संत-माऊलींना, सद्गुरू-माऊलींना आणि प्रत्येक मायेच्या स्पर्शाला वंदन करूया.

आणि स्वतःलाही एक प्रश्न विचारूया —

मी कोणाला तरी माझ्या मनात सामावून घेतो का?

कारण आई होण्यासाठी स्त्री असणं आवश्यक नाही.

माऊली होण्यासाठी जन्म देणंही आवश्यक नाही.

*माऊली होण्यासाठी एकच गोष्ट आवश्यक आहे-*

*सर्वसमावेशक प्रेमाने ओथंबलेलं हृदय.*

मातृदिनानिमित्त

*जयंत जोशी*