संक्रांत म्हणजे संक्रमण *भाग ३* कर / किंक्रांत / कनुमा — गोधनाचा आदर, कुटुंबाचा आनंद

मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

*भोगी–संक्रांत–कर (किंक्रांत)* हे तीन दिवस म्हणजे फक्त सणाचे तीन दिवस नाहीत; ते आपल्या जगण्याला तीन सोपे धडे देतात—

*जुनं सोडणं, दिशा ठरवणं, आणि जोडून राहणं.*

*तीन दिवसांचा उत्सव: धागा एकच—“कृतज्ञता”*

*पहिला दिवस—भोगी*

जुन्या वस्तू / जुन्या सवयी बाजूला ठेवून नव्या सुरुवातीची तयारी. 

*दुसरा दिवस-मकर संक्रांत:*

सूर्य मकर राशीत संक्रमण; तिळगूळ, शुभेच्छा, आणि “गोड बोलण्याचा” संदेश. 

*तिसरा दिवस—कर/करदिन/किंक्रांत:*

हा तीन दिवसांच्या उत्सवाचा शेवटचा दिवस. महाराष्ट्रात ‘करदिन/किंक्रांत’ अशी ओळख; तर दक्षिण भारतात काही ठिकाणी हाच दिवस कनुमा म्हणून, आणि पोंगल परंपरेत मट्टू पोंगल म्हणून साजरा होतो. 

नावं वेगवेगळी, पद्धती वेगवेगळ्या—पण भावना एकच:

*ज्यामुळे आपलं जीवन चालतं, त्याला नमस्कार.*

*कर/कनुमा/मट्टू पोंगल: गोधन पूजेचा अर्थ*

हा दिवस अनेक ठिकाणी गाय–बैल व इतर पाळीव जनावरांचा सन्मान करण्यासाठी राखला जातो. शेतकऱ्याच्या जगण्यात ही जनावरं फक्त “प्राणी” नसतात; ती शेतीची शक्ती, कुटुंबाची साथ आणि समृद्धीचा आधार असतात. म्हणून त्यांना आंघोळ घालणे, सजवणे, पूजा करणे—हा कृतज्ञतेचा उत्सव बनतो. 

दक्षिणेकडे कनुमा हा मकर संक्रांतीनंतरचा (तिसरा) दिवस असून त्यात cattle worship केंद्रस्थानी असते,

पोंगलमध्ये मट्टू पोंगल हा गोधनाला समर्पित दिवस मानला जातो. 

*कौटुंबिक सोहळा: “एकत्र येणं” हीच खरी समृद्धी*

कर/किंक्रांत हा दिवस अनेक घरांत कुटुंब एकत्र येण्याचा असतो—भेटी, जेवण, हसणं, जुळवून घेणं. सणाचा आनंद नुसता कार्यक्रमात नाही; तो कुटुंबाच्या उबेत असतो. म्हणून हा दिवस “गोड बोलण्याचा” संदेश पुढे नेतो—फक्त तोंडाने नाही, मनानेही.

*काही ठिकाणी ‘अशुभ’ का मानतात?*

महाराष्ट्रातील काही परंपरांमध्ये किंक्रांत हा दिवस शुभकार्यांसाठी वर्ज्य/अशुभ मानला जातो, म्हणून नवीन खरेदी किंवा मोठी शुभ कामं टाळण्याची प्रथा सांगितली जाते. 

काही ठिकाणी ‘किंक्रांत/करिदिन’ या नावाचा संबंध किंकरासुर वधाशी जोडून कथाही सांगितली जाते-ही एक लोकमान्यता म्हणून प्रचलित आहे. 

पण मुख्य मुद्दा असा—परंपरेतील “वर्ज्य” असो वा “विधी” असो, या दिवसाचा मूळ भाव *कृतज्ञता* आणि *शांतता* हाच आहे.

*करदिनाला धिरडे का?*

महाराष्ट्रात कर/किंक्रांतच्या दिवशी काही घरांत शिळी भाकरी खाणे आणि बेसनाचे धिरडे करण्याची परंपरा सांगितली जाते. 

यामागे घरगुती अर्थ असा समजतो: काही ठिकाणी हा दिवस “वर्ज्य” मानल्यामुळे मोठे सोहळे टाळून साधं, पटकन होणारं जेवण ठेवण्याकडे कल असतो. 

शिळ्या भाकरीसोबत तव्यावर झटपट होणारं धिरडं—हे व्यवहार्य आणि पोटभरूही. म्हणूनच “करदिन = धिरडे” अशी जोड अनेक घरांत रूढ झाली असावी. 

*आजच्या काळात कर/कनुमा दिवसाचा संदेश काय?*

आज अनेक जण शेतीत थेट नसतील, बैलजोडी रोज दिसत नसेल—तरी संदेश अजूनही जिवंत आहे:

• अन्नामागचा प्रवास

लक्षात ठेवा (शेतकरी,

पशुधन, निसर्ग).

• कृतज्ञता वाढवा—म्हणजे

उपभोगात भान येतं.

* कुटुंब/समाजाशी जोडून

रहा—कारण समृद्धी

म्हणजे केवळ वस्तू नाही;

ती संबंधांची उब आहे.

*आजची छोटी “कर-साधना” (३ मिनिटे)*

1. एक धन्यवाद: “आज

मला अन्न मिळालं—

यासाठी शेतकरी/

निसर्गाचे आभार.”

2. एक जोड: एका

नात्याला फोन/मेसेज—

“आज बोलूया/भेटूया.”

3. एक जपणूक: पाणी/

अन्न/वीज—आज एक

छोटी बचत. (हेच

आधुनिक गोधन-

पूजन)

*समारोप*

भोगीने आपण जुनं सोडलं,

संक्रांतीने आपण दिशा ठरवली,

आणि कर/किंक्रांत/कनुमाने आपण कृतज्ञतेने जगायला शिकतो.

म्हणून आजचा दिवस एवढंच सांगतो,

*ज्यामुळे जीवन चालतं, त्याचा सन्मान करा… आणि* *ज्यांच्यामुळे जीवन सुंदर होतं, त्यांच्यासोबत आनंद साजरा करा.*

कर/किंक्रांत/कनुमा (मट्टू पोंगल) निमित्त

*सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा!*