ME Holistic Centre
||सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः||

जीवन आपल्याला सतत पुढे नेत असते, पण कधी कधी थांबून मागे वळून पाहिल्याशिवाय दिशा समजत नाही. हा प्रवास बाहेरच्या जगाचा नाही — हा प्रवास स्वतःकडे परत येण्याचा आहे. कधी कधी जीवन आपल्याला बाहेरून थांबवत नाही; आपणच आतून थांबतो. धावता-धावता एक क्षण असा येतो, जिथे बाहेर सर्व काही पूर्वीसारखंच चालू असतं-काम, जबाबदाऱ्या, नाती, प्रयत्न, यश, योजना-पण आत काहीतरी शांतपणे विचारायला लागतं: *मी इतका धावत आहे… पण नेमकं कशासाठी?* धावण्यात चूक नसते. कर्तव्य निभावण्यात दोष नसतो. कुटुंबासाठी, स्थै

प्रार्थनेच्या या प्रवासाची सुरुवात आपण स्वतःपासून केली होती. मनातील अस्वस्थता, प्रश्न, अपेक्षा आणि आधाराच्या शोधातून प्रार्थना जन्माला आली. सुरुवातीला प्रार्थना म्हणजे काहीतरी मागणं-परिस्थिती बदलावी, दुःख कमी व्हावं, जीवन सोपं व्हावं अशी एक नैसर्गिक इच्छा होती. हळूहळू मात्र एक वेगळी जाणीव उलगडत गेली. *प्रार्थना परिस्थितीपेक्षा मन बदलते.* मन शांत झालं की स्वीकार जन्माला येतो; स्वीकारातून समर्पण येतं; आणि समर्पणातून एक शांत उपस्थिती निर्माण होते. इथपर्यंतचा प्रवास “माझा” होता.

🌿* प्रार्थना बंद होत नाही— तिचा जोर शब्दांवरून “उपस्थिती”वर सरकतो 🔹 भाग १ मध्ये आपण पाहिलं— प्रार्थनेचा उद्देश देवाला पटवणे नसून आपल्या आत दिशादर्शक प्रकाश निर्माण करणे आहे. भाग २ मध्ये प्रार्थना नेणीवेत कशी नोंद होते आणि स्वभावबदलाचा पाया कसा तयार होतो हे उलगडलं. भाग ३ मध्ये स्वीकार आणि समर्पणामुळे मनाचा संघर्ष कमी होऊन परिस्थितीला योग्य वळण देण्याची क्षमता कशी वाढते हे पाहिलं. आता भाग ४ मध्ये आपण त्या प्रवासाचा पुढचा टप्पा पाहणार आहोत: प्रार्थना ध्यानात कशी रूपांतरित होते

🔹 प्रार्थनेच्या प्रवासात आपण आधी पाहिलं — प्रार्थना म्हणजे केवळ मागणं नाही; ती अंतर्मन बदलण्याची प्रक्रिया आहे. शब्दांपासून सुरू झालेला हा प्रवास हळूहळू भावाकडे, आणि भावातून शांततेकडे जातो. पण एक टप्पा असा येतो, जिथे प्रार्थना आपल्याला एक अत्यंत महत्त्वाचा धडा शिकवते-स्वीकार. ✅ जीवनात काही प्रसंग असे येतात की प्रार्थना शब्दांमध्ये राहत नाही. मन थकलेलं असतं, प्रश्न संपत नाहीत, आणि उत्तरंही सापडत नाहीत. तेव्हा माणूस देवाकडे काही मागत नाही— फक्त शांत बसतो. कदाचित तेव्हाच प्रार्

*जाणीवेपासून नेणीवेपर्यंत-परिवर्तनाचा शांत प्रवास* आपण अनेकदा म्हणतो— “मला सगळं कळतं… पण बदल होत नाही.” प्रार्थना करतो, ठरवतो, प्रयत्न करतो— तरीही जुन्या सवयी, जुन्या प्रतिक्रिया परत येतात. तेव्हा मनात शंका उभी राहते— प्रार्थना खरंच ‘काम’ करते का? खरं पाहिलं तर प्रार्थनेचा परिणाम बाहेर दिसण्याआधी, तो आपल्या आत एका अतिशय शांत पद्धतीने आकार घेत असतो. *बदल “दिसत नाही”- कारण आपण परिणाम पाहतो, प्रक्रिया नाही* आपल्याला बदल हवा असतो तो पटकन दिसणारा— राग कमी व्हावा, चिंता संपावी, मन

*प्रार्थना — वस्तुस्थितीपासून अंतःशांतीपर्यंतचा प्रवास* प्रार्थना आपण कधी मनापासून करतो… आणि कधी फक्त ओठांवरून म्हणतो. कधी ती मागण्याची घाई असते, आणि कधी नुसती एक हाक असते. पण प्रत्येक प्रार्थनेमागे एकच आतला प्रश्न दडलेला असतो *”प्रार्थनेतून मला नेमकं काय मिळणार?”* उत्तर बाहेर नाही… प्रार्थनेतून आपल्या आत घडणाऱ्या प्रवासात आहे. *प्रार्थना नेमके काय ?* *शब्द की अंतर्मनाची दिशा?* आपल्या संस्कृतीत प्रार्थनेला अनेक रूपं आहेत— देवघर, मंदिर, व्रत-वैकल्य, मंत्र, नामजप, आरती… म्हणूनच

देवा… सद्गुरू कृपा करा ? कृपा मागायची नसते — कृपा उपलब्ध करायची असते प्रार्थनेच्या या प्रवासात आपण अनेक पायऱ्या पार केल्या. मागण्यापासून स्वीकारापर्यंत, संघर्षापासून शांततेपर्यंत, आणि स्वतःपासून सर्वांच्या मंगलभावापर्यंत. तरीही मनाच्या अतिशय नैसर्गिक कोपऱ्यातून एक हाक पुन्हा उमटते — *देवा… कृपा कर.* हा प्रश्न चुकीचा नाही. पण कदाचित त्याचा अर्थ आपण पूर्णपणे समजून घेतलेला नसतो. 🌿*कृपा म्हणजे काय?* बहुतेक वेळा आपण कृपेचा अर्थ असा घेतो की — ‘मी प्रार्थना केली की कुणीतरी वरून काह

सावीच्या समजूतदारपणातून उलगडलेलं जीवनज्ञान टीव्हीवर अनेक मालिका चालू असतात. अनेकदा लोक सहज म्हणतात — “या मालिकांमध्ये काय असतं? भांडणं, तंटे, गैरसमज, कावेबाजपणा… अशा गोष्टी बघून मन का खराब करून घ्यायचं? आणि वेळ का वाया घालवायचा?” हे म्हणणं पूर्णपणे चुकीचंही नाही. कारण आपण जे सतत पाहतो, ते नकळत आपल्या विचारांवर आणि मनःस्थितीवर परिणाम करत असतं. नकारात्मकता पाहिली की मनही नकळत तसाच विचार करू लागतं. पण जीवन नेहमी एकाच बाजूने पाहायचं नसतं. कारण कधी कधी याच मालिकांमध्ये एखादा असा प

कधीकधी जीवनात कठीण प्रसंग येतात - प्रयत्न करूनही गोष्टी मनासारख्या घडत नाहीत. तेव्हा मनातून सहज प्रश्न उठतो: प्रार्थना केली तर नशीब बदलतं का? प्रार्थनेने प्रारब्ध बदलू शकतं का? हा प्रश्न नवीन नाही. शतकानुशतकं माणूस हा प्रश्न विचारत आला आहे. आणि इथेच प्रार्थनेविषयी एक मोठा गैरसमज निर्माण होतो. बहुतेक वेळा आपण कृपेचा अर्थ असा घेतो की कुणीतरी वरून काही देईल, प्रार्थना केली की परिस्थिती बदलेल, अडचणी दूर होतील आणि जीवन सहज होईल. पण प्रार्थनेचं खरं तत्त्व यापेक्षा खूप वेगळं - आणि अ

वय वाढतं—हे सत्य आहे. पण प्रश्न असा आहे की, वय वाढताना नेमकं काय वाढतं? फक्त केस पांढरे होतात, चाल मंदावते, शरीर थकायला लागतं… एवढंच का? की या बदलांच्या आड अजून एक शांत वाढ घडत असते—समजुतीची, स्थैर्याची, आणि जागेपणाची? घर भरलेलं असतं, माणसं आसपास असतात, दिनक्रम चालू असतो—पण तरी कधी कधी मनात एक हलकी पोकळी जाणवते. कुणाला त्रास नको म्हणून आपण शांत राहतो; पण आत मात्र अनेक न बोललेले विचार फिरत राहतात. “आता माझी गरज किती उरली आहे?” हा प्रश्न नकळत मनाला स्पर्श करून जातो. कदाचित म्हण

होळी आली की दोन वाक्ये आपोआप तोंडातून निघतात— “होळी रे होळी… पूरणाची पोळी!” आणि बाहेरचा उत्साह म्हणतो— “होली है!” पण जरा शांतपणे विचार केला तर, होळी हा फक्त रंगांचा सण नाही. हा सण म्हणजे वर्षातून एकदा *मनाचं घर* झाडून-पुसून स्वच्छ करण्याची संधी. जशी घरात सणाला साफसफाई होते, तशी मनातलीही व्हावी—हा होळीचा मुख्य संदेश. 🔥*होलीका दहन : लाकूड जळतं… पण जळायला “काय”? हवं* होळी पौर्णिमेच्या दिवशी होळी पेटते. आपण तिला प्रदक्षिणा घालतो, हात जोडतो. पण होळीचा मूळ अर्थ *”काही मागणे” पेक्ष

कधी कधी एखादी ऐतिहासिक घटना फक्त इतिहासात राहत नाही - ती आपल्या मनाचा आरसा बनते. १८४५ साली आर्क्टिक महासागरात निघालेली एक मोहीम जगातील सर्वात गूढ समुद्री रहस्यांपैकी एक ठरली. त्या खलाशांना हरवून बसलं ते बाहेरचं संकट नव्हतं— ना थंडी, ना भूक. त्यांना हरवून बसलं ते आत झिरपणारं अदृश्य विष. आणि माणसाच्या आयुष्यातही अनेकदा संकट असंच असतं— ते बाहेर नसतं… ते मनात पेटलेल्या अदृश्य आगीत असतं. ब्रिटिश नौदलाची ती मोहीम होती— Northwest Passage शोधण्याची. दोन जहाजे होती—HMS Erebus आणि HMS

पालकत्व, शिक्षण आणि मुलांच्या अंतरंगातील अंकुर ओळखण्याचा जीवनबोध कधी कधी एक साधा संवाद संपूर्ण जीवनदृष्टी उलगडून दाखवतो. महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या बालपणाशी संबंधित एक प्रसंग तसाच मनात ठसतो. ज्योतिबांना शाळेत जायचं असतं; पण घरून विरोध असतो. अशा वेळी त्यांच्या आत्याने आपल्या भावाला अतिशय सहज, पण गहिऱ्या शब्दांत समजावलं— “दादा, तू त्याला कितीही दाबून ठेवलंस ना, तरी तो उफाळून वर यायचाच. तू जातीवंत माळी आहेस. जाई-जुई-मोगऱ्याला किती पाणी घालायचं, कसं वाढवायचं हे तुला ठाऊक आहे.

समोर एक विलक्षण दृश्य आहे. झाडाच्या उंच फांदीवर किंवा एखाद्या खांबावर लटकलेली एक प्रचंड रचना. पहिल्या नजरेला ती एखाद्या गवताच्या ढिगाऱ्यासारखी वाटते. पण जरा नीट पाहिलं की लक्षात येतं—ते फक्त घरटं नाही. ती एक पक्ष्यांची वसाहत आहे. दक्षिण आफ्रिकेच्या कोरड्या प्रदेशात आढळणारा *sociable weaver* नावाचा छोटासा पक्षी अशी सामूहिक घरटी बांधतो. एकटा पक्षी नाही, एक जोडी नाही—तर संपूर्ण समूह मिळून. काडी-काडी जमा करत, विणत, जोडत, सांभाळत हे पक्षी अशी रचना उभी करतात की माणसालाही आश्चर्य वा

८ मार्च आला की सर्वत्र महिला दिनाच्या शुभेच्छांचा वर्षाव सुरू होतो. स्त्रीशक्तीचा गौरव केला जातो. तिच्या कर्तृत्वाची, जिद्दीची, ममतेची, त्यागाची आठवण काढली जाते. हे सगळं योग्य आहे; पण इतक्यावरच थांबलो, तर महिला दिनाचा खरा अर्थ अपुरा राहतो. कारण महिला दिन हा फक्त अभिनंदनाचा दिवस नाही; *तो दृष्टी बदलण्याचा दिवस आहे.* तो समाजाने स्त्रीकडे कसे पाहिले, आजही कसे पाहते, आणि आता कसे पाहिले पाहिजे, याचा प्रामाणिक विचार करण्याचा दिवस आहे. *महिला दिनाची गरज आजही का आहे?* कारण शब्दांनी ग

“आधी मन घेई हाती” — उप-वास, शुभचिंतन आणि जागृत करणारी पूजा आज गणेश जयंती (माघ शुक्ल चतुर्थी). गुरुवार, दिनांक २२ जानेवारी. घरात, वातावरणात एक वेगळीच शांत, प्रसन्न कंपनेची हवा असते. काही जण उपवास करतात, काही जण पूजा करतात, कुणी आरती म्हणतात, कुणी मोदक ठेवतात. पण या सगळ्यांच्या मुळाशी एकच भाव असतो—*नव्या सुरुवातीची तयारी.* आणि या दिवसाचं सार संत तुकाराम महाराजांनी एका ओळीत सांगितलं आहे— *तोची गणराज गणपती… आधी मन घेई हाती.* ही ओळ साधी वाटते, पण ती फार खोल आहे. गणपतीला आपण विघ्नह

Why Natural Homes Create Peace, and Cement Palaces Often Don’t By Manjushree Rathi Natural Architect | Yantric Architecture Practitioner 🌐 www.meholisticcentre.com/naturalarchitects --- What Do We Really Want From Life? Ask yourself honestly — What is it that you ultimately seek? Is it a grand cement mansion meant to impress others? Or is it peace, health, stability, and inner happiness? Through years of study of ancient Sanatan scriptures, living close to nature, and my own

मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा! *भोगी–संक्रांत–कर (किंक्रांत)* हे तीन दिवस म्हणजे फक्त सणाचे तीन दिवस नाहीत; ते आपल्या जगण्याला तीन सोपे धडे देतात— *जुनं सोडणं, दिशा ठरवणं, आणि जोडून राहणं.* *तीन दिवसांचा उत्सव: धागा एकच—“कृतज्ञता”* *पहिला दिवस—भोगी* जुन्या वस्तू / जुन्या सवयी बाजूला ठेवून नव्या सुरुवातीची तयारी.  *दुसरा दिवस-मकर संक्रांत:* सूर्य मकर राशीत संक्रमण; तिळगूळ, शुभेच्छा, आणि “गोड बोलण्याचा” संदेश.  *तिसरा दिवस—कर/करदिन/किंक्रांत:* हा तीन दिवसांच्या उत्सवाच

मकर संक्रांतीच्या आपणा सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा! *तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला*— ही आपली सुंदर परंपरा आहे. पण या परंपरेचा अर्थ फक्त शब्द नाही; तो अवस्था आहे. म्हणूनच आपण म्हणतो—*साखर व्हा—गोड व्हा.* आजचा लेख संक्रांत सणाकडे याच दृष्टीने पाहतो: *जीवनाची गती, त्या गतीला दिशा देणारी स्थिरता, आणि त्या दिशेला समाजात उतरवणारी चळवळ.* *संक्रांत म्हणजे संक्रमण-* *एका टप्प्यातून दुसऱ्या टप्प्याकडे जाणं, एका दिशेने वळण घेणं.* आपल्या परंपरेने हा दिवस फक्त सण म्हणून नाही, तर आठवण म्हणून ठे

आज मकर संक्रांत. आपणा सर्वांना या मकर संक्रमण पर्वानिमित्त हार्दिक हार्दिक शुभेच्छा ! संक्रांत म्हणजे ‘संक्रमण’-वळण. बाहेर सूर्याचं वळण; आणि *आत आपलं वळण, कडवटपणातून गोडव्याकडे, कंम्पल्शनमधून जागरूकतेकडे.* म्हणून आज “तिळगूळ” हा फक्त पदार्थ नाही; तो आतली गोडी वाढवण्याचा संकेत आहे. आपल्याकडे भेटणाऱ्याला आज आपण अतिशय सुंदररीतीने म्हणतो *“तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला.”* पण या लेखातला “गोडवा” हा फक्त जिभेचा नाही—तो मनाचा आहे. तिळगूळ हे निमित्त; खरा संदेश असा—*गोड बोला नाही, आधी गोड